Áp dụng Chương trình GDPT 2018, học bạ tiểu học không chỉ ghi điểm số mà còn kèm theo nhận xét về năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học. Nhiều phụ huynh khi đọc phần này vẫn thấy khá “mơ hồ”: không rõ từng tiêu chí cụ thể là gì, được đánh giá dựa trên biểu hiện nào và con mình đang ở mức ra sao. Bài viết của Anne Hill sẽ giúp làm rõ các nhóm phẩm chất và năng lực theo chương trình mới, đồng thời đưa ra những biểu hiện quen thuộc trong đời sống hằng ngày để phụ huynh dễ hình dung và theo dõi sự phát triển của trẻ.ngày.
1. Chương trình GDPT 2018 đặt ra mục tiêu gì cho học sinh tiểu học?
Chương trình GDPT 2018 ở cấp tiểu học chuyển trọng tâm từ ‘truyền thụ kiến thức’ sang ‘phát triển phẩm chất và năng lực’. Cụ thể, học sinh tiểu học cần hình thành 5 phẩm chất chủ yếu (định hình nhân cách) và 10 năng lực cốt lõi (hình thành khả năng thực hiện), được quy định tại Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT và đánh giá theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT. Những mục tiêu này không tồn tại tách rời mà được tích hợp trong toàn bộ hoạt động dạy học, giúp học sinh phát triển đồng thời về nhận thức, kỹ năng và thái độ.
Phát triển toàn diện cả kiến thức, phẩm chất và kỹ năng cho học sinh tiểu học
2. 5 phẩm chất chủ yếu của học sinh tiểu học
Trong Chương trình GDPT 2018, phẩm chất được xem là nền tảng cốt lõi để hình thành nhân cách học sinh ngay từ bậc tiểu học. Việc rèn luyện phẩm chất không diễn ra một cách lý thuyết, mà được thể hiện qua những hành vi, thói quen và cách ứng xử hằng ngày của trẻ trong học tập và cuộc sống.
2.1. Yêu nước
Ở bậc tiểu học, phẩm chất yêu nước được hình thành từ những hành động gần gũi và phù hợp với lứa tuổi. Học sinh biết tham gia chào cờ nghiêm túc, thể hiện sự tôn trọng với quốc kỳ và các hoạt động tập thể. Đồng thời, trẻ có ý thức giữ gìn sách vở, đồ dùng học tập và tài sản chung, cũng như bước đầu quan tâm đến việc bảo vệ môi trường xung quanh.
2.2. Nhân ái
Nhân ái thể hiện qua cách học sinh ứng xử với mọi người xung quanh. Trẻ biết giúp đỡ bạn học còn yếu, sẵn sàng chia sẻ và hỗ trợ khi cần thiết. Trong các tình huống hằng ngày, học sinh có thể nhường nhịn em nhỏ, quan tâm và động viên khi bạn buồn, từ đó hình thành sự đồng cảm và tinh thần gắn kết.
2.3. Chăm chỉ
Phẩm chất chăm chỉ được thể hiện rõ trong thái độ học tập. Học sinh có ý thức tự hoàn thành bài tập, chủ động trong việc học và rèn luyện. Khi gặp bài khó, trẻ không dễ bỏ cuộc mà cố gắng tìm cách giải quyết. Bên cạnh đó, sự tích cực tham gia vào các hoạt động trên lớp cũng là biểu hiện của tính chăm chỉ.
Năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học thể hiện qua khía cạnh chăm chỉ
2.4. Trung thực
Trung thực là phẩm chất quan trọng giúp học sinh xây dựng sự tin cậy trong học tập và giao tiếp. Trẻ biết không quay cóp bài của bạn, tôn trọng kết quả học tập của bản thân. Khi nhặt được đồ vật, học sinh có ý thức báo với thầy cô hoặc trả lại người mất. Đồng thời, trẻ biết nhận lỗi khi mắc sai sót thay vì đổ lỗi cho người khác.
2.5. Trách nhiệm
Trách nhiệm được thể hiện qua việc học sinh biết tự chăm sóc bản thân và ý thức với môi trường xung quanh. Trẻ giữ gìn vệ sinh cá nhân, không xả rác bừa bãi và tuân thủ các quy định chung. Khi mắc lỗi, học sinh biết xin lỗi và chủ động sửa sai, qua đó hình thành ý thức trách nhiệm với hành vi của mình.
3. 10 năng lực cốt lõi của học sinh tiểu học
Bên cạnh phẩm chất, Chương trình GDPT 2018 đặc biệt nhấn mạnh việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh tiểu học. Hệ thống năng lực cốt lõi bao gồm 3 năng lực chung và 7 năng lực đặc thù, được tích hợp xuyên suốt trong các môn học và hoạt động giáo dục.
3.1. 3 năng lực chung
Đây là những năng lực nền tảng, được hình thành và phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục:
- Tự chủ và tự học: Học sinh biết tự giác trong học tập, có khả năng đặt mục tiêu đơn giản và từng bước hoàn thành nhiệm vụ. Trẻ hình thành thói quen tự học, biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần và dần chủ động hơn trong quá trình tiếp thu kiến thức.
- Giao tiếp và hợp tác: Học sinh biết lắng nghe, trình bày ý kiến rõ ràng và phù hợp với ngữ cảnh. Trong môi trường học tập, trẻ có khả năng làm việc nhóm, biết chia sẻ nhiệm vụ và phối hợp với bạn để hoàn thành mục tiêu chung.
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Học sinh bước đầu biết nhận diện vấn đề trong học tập và cuộc sống, từ đó tìm cách giải quyết với sự hướng dẫn của giáo viên. Đồng thời, trẻ được khuyến khích đưa ra ý tưởng mới, linh hoạt trong cách tiếp cận và xử lý tình huống.
3.2. 7 năng lực đặc thù
Các năng lực đặc thù gắn liền với từng lĩnh vực học tập, giúp học sinh phát triển khả năng cụ thể theo từng môn học:
- Năng lực ngôn ngữ (Tiếng Việt, Ngoại ngữ): Học sinh sử dụng ngôn ngữ để nghe, nói, đọc, viết một cách hiệu quả; biết diễn đạt suy nghĩ, cảm xúc và tiếp nhận thông tin phù hợp với lứa tuổi.
- Năng lực tính toán (Toán): Học sinh biết vận dụng kiến thức toán học vào các tình huống thực tế như đo lường, tính toán, giải quyết bài toán đơn giản trong đời sống.
- Năng lực khoa học (Tự nhiên và Xã hội, Khoa học): Học sinh có khả năng quan sát, đặt câu hỏi và tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên, xã hội xung quanh; bước đầu hình thành tư duy khoa học.
- Năng lực công nghệ (Công nghệ): Học sinh làm quen với quy trình tạo ra sản phẩm đơn giản, hiểu vai trò của công nghệ trong đời sống và biết sử dụng một số công cụ cơ bản.
- Năng lực tin học (Tin học): Học sinh bước đầu tiếp cận với công nghệ số, biết sử dụng thiết bị và phần mềm đơn giản phục vụ học tập và sinh hoạt.
- Năng lực thẩm mỹ (Âm nhạc, Mỹ thuật): Học sinh biết cảm nhận cái đẹp, thể hiện cảm xúc qua âm nhạc, hội họa và các hoạt động nghệ thuật phù hợp với lứa tuổi.
- Năng lực thể chất (Giáo dục thể chất): Học sinh phát triển thể lực, hình thành thói quen vận động, rèn luyện sức khỏe và ý thức duy trì lối sống lành mạnh.
Năng lực đặc thù giúp học sinh phát triển theo môn học yêu thích
4. Học sinh tiểu học được đánh giá năng lực và phẩm chất như thế nào?
Việc đánh giá học sinh tiểu học được thiết kế theo hướng toàn diện, bám sát mục tiêu phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học. Thay vì chỉ dựa vào điểm số, quá trình đánh giá tập trung theo dõi sự tiến bộ của học sinh thông qua cả quá trình học tập và rèn luyện hằng ngày.
4.1. Đánh giá thường xuyên
Đánh giá thường xuyên được thực hiện liên tục trong quá trình dạy học. Giáo viên quan sát học sinh thông qua các hoạt động học tập trên lớp, làm việc nhóm, sinh hoạt tập thể và các tình huống thực tế trong trường học.
Thông qua đó, giáo viên ghi nhận sự tiến bộ của học sinh về cả kiến thức, kỹ năng, thái độ và hành vi. Hình thức đánh giá này không tạo áp lực điểm số, mà tập trung phản hồi kịp thời để học sinh điều chỉnh và phát triển tốt hơn về năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học.
4.2. Đánh giá định kỳ
Bên cạnh đánh giá thường xuyên, học sinh còn được đánh giá định kỳ vào giữa và cuối mỗi học kỳ. Kết quả đánh giá được tổng hợp và ghi nhận trong học bạ, phản ánh mức độ đạt được của học sinh theo từng giai đoạn.
Việc đánh giá định kỳ được thể hiện theo 3 mức cơ bản, giúp phụ huynh dễ theo dõi tiến trình học tập của con:
- Tốt: Học sinh thể hiện rõ và thường xuyên các biểu hiện của phẩm chất, năng lực
- Đạt: Học sinh có biểu hiện nhưng chưa ổn định hoặc chưa thường xuyên
- Cần cố gắng: Biểu hiện còn hạn chế, cần thêm thời gian và hỗ trợ để cải thiện
Cách phân loại này giúp việc đánh giá trở nên rõ ràng hơn mà không đặt nặng áp lực điểm số, đồng thời vẫn bám sát mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh trong chương trình tiểu học.
5. Cách hình thành và phát triển phẩm chất – năng lực
Năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học không được hình thành thông qua một môn học riêng lẻ, mà được phát triển đồng bộ qua toàn bộ hoạt động học tập và trải nghiệm.
5.1. Qua các môn học chính khóa
Các môn học trong chương trình như Tiếng Việt, Toán, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Âm nhạc, Mỹ thuật đóng vai trò nền tảng trong việc phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học.
Thông qua nội dung bài học và phương pháp giảng dạy, học sinh không chỉ tiếp cận kiến thức mà còn rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng. Ví dụ, môn Tiếng Việt giúp phát triển năng lực ngôn ngữ và giao tiếp; môn Toán hỗ trợ tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề; môn Đạo đức góp phần hình thành hành vi và chuẩn mực ứng xử; các môn nghệ thuật và thể chất giúp phát triển cảm xúc, thẩm mỹ và sức khỏe.
Điểm đặc biệt là các môn học đều được thiết kế theo hướng gắn với thực tiễn, khuyến khích học sinh tham gia, tương tác và vận dụng, qua đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện.
5.2. Qua các hoạt động ngoại khóa
Bên cạnh giờ học chính khóa, các hoạt động ngoại khóa đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố và mở rộng năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học. Các hoạt động như trải nghiệm thực tế, câu lạc bộ, trò chơi tập thể, sinh hoạt lớp hay thi đua tạo cơ hội để học sinh rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hợp tác, xử lý tình huống và phát triển cảm xúc xã hội. Đây cũng là môi trường giúp học sinh thể hiện bản thân, xây dựng sự tự tin và hình thành thói quen tích cực.
Tại Anne Hill, các hoạt động ngoại khóa được thiết kế gắn với từng phẩm chất. Ví dụ: Tuần lễ sách (Book Week) rèn phẩm chất ‘chăm chỉ và tự học’; các dự án nhóm theo chuẩn Cambridge phát triển ‘năng lực giao tiếp và hợp tác’; thi đua lớp xây dựng phẩm chất ‘trách nhiệm’. Lộ trình này được thiết kế đồng bộ từ mầm non đến THCS.
Hoạt động ngoại khóa là môi trường giúp học sinh thể hiện sự tự tin và kỹ năng của bản thân
6. Vai trò của giáo viên và phụ huynh
Trong quá trình hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học, giáo viên và phụ huynh giữ vai trò đồng hành quan trọng. Sự phối hợp nhất quán giữa nhà trường và gia đình không chỉ giúp học sinh tiến bộ ổn định, mà còn tạo môi trường tích cực để trẻ phát triển một cách tự nhiên và bền vững.
- Lắng nghe và thấu hiểu: Chủ động lắng nghe suy nghĩ, cảm xúc của trẻ để kịp thời hỗ trợ, đồng thời giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và an toàn khi chia sẻ.
- Ghi nhận sự tiến bộ: Chú trọng vào quá trình thay vì chỉ kết quả, ghi nhận những thay đổi nhỏ trong học tập và hành vi để tạo động lực cho trẻ tiếp tục cố gắng.
- Khen ngợi đúng lúc, đúng cách: Khen ngợi cụ thể vào nỗ lực và hành động của trẻ, tránh khen chung chung, từ đó giúp trẻ hiểu được giá trị của sự cố gắng.
- Kiên nhẫn trong quá trình đồng hành: Tôn trọng nhịp độ phát triển riêng của mỗi học sinh, tránh tạo áp lực hoặc kỳ vọng vượt quá khả năng của trẻ ở từng giai đoạn.
- Không so sánh trẻ với người khác: Hạn chế việc so sánh với bạn bè hoặc anh chị em, thay vào đó tập trung vào sự tiến bộ của chính trẻ để xây dựng sự tự tin và lòng tự trọng.
Phụ huynh và giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực, phẩm chất của học sinh
Năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học không phải là những tiêu chí để trẻ đạt cho đủ, mà là khung tham chiếu giúp nhà trường và gia đình cùng quan sát quá trình phát triển của con. Khi phụ huynh hiểu rõ từng tiêu chí, việc hỗ trợ trẻ tại nhà sẽ rõ ràng hơn và giảm bớt áp lực trong quá trình học tập.
Nếu phụ huynh đang tìm môi trường tiểu học có lộ trình phát triển phẩm chất và năng lực bài bản, Anne Hill sẵn sàng tư vấn và cho bạn tham quan thực tế. Tại đây, học sinh được học tập trong môi trường song ngữ, kết hợp giữa chương trình học thuật và các hoạt động trải nghiệm, giúp trẻ phát triển đồng đều cả về kiến thức, kỹ năng và cảm xúc.
Bên cạnh đó, Anne Hill chú trọng cá nhân hóa lộ trình học tập, theo sát sự tiến bộ của từng học sinh, đồng thời xây dựng sự kết nối chặt chẽ giữa nhà trường và phụ huynh. Điều này giúp phụ huynh không chỉ theo dõi quá trình học của con mà còn đồng hành hiệu quả trong từng giai đoạn phát triển.
Phụ huynh có thể tìm hiểu chi tiết về chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và môi trường học tập tại Anne Hill để lựa chọn hướng đi phù hợp cho con ngay từ bậc tiểu học, giai đoạn quan trọng trong việc hình thành nền tảng phát triển lâu dài.
